የሀረሪ ሕዝብ ክልል የሀረሪ ሕዝብ ክልል

Flag of The Harari People's National Regional Stateየሐረሪ ህዝቦች ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት

የሐረሪ ክልል ከአዲስ አበባ በ526 (አምስት መቶ ሃያ ስድስት) ኪሎ ሜትር ርቀት በምሥራቅ የሀገሪቱ ክፍል ላይ ትገኛለች። መልከዓ ምድራዊ አቀማመጧ በሰሜን ንፍቀ ክበብ በ 9, 11’ እና 9 24’ ዲግሪ ላቲትዩድ መስመሮች እና በምሥራቅ ንፍቀ ክበብ በ42, 03’ እና 42 16’ ዲግሪ ሎንግትዩድ መስመሮች ላይ ትገኛለች። የአየር ንብረት ሽፋኗም 90 በመቶ ወይናደጋ እና 10 በመቶ ቆላማ እንደሆነች ጥናቶች ያመላክታሉ።የዕለቱ የሙቀት መጠን በአማካይ 18 ዲግሪ ሴንቲግሬድ ሲደርስ ዓመታዊ አማካይ የዝናብ መጠን ከ700-800 ሚሊሜትር እንደሚሆን ይገመታል።

ተራራማ ገፀ-ምድራዊ አቀማመጥ ያላት ሐረር የቆዳ ስፋቷ 343,2 ኪ.ሜ(ሦስት መቶ አርባ ሶስት ነጥብ ሁለት ) ስኩዬር ኪሎ ሜትር ነው። ከባህር ወለል በላይ ያለው ከፍታ ከ1‚300-2‚200 ሜትር ሲደርስ ከፍተኛው ስፍራ አውሐኪም ተራራ ሲሆን2‚200 ሜትር ከፍታ አለው። ዝቅተኛው ስፍራ የኤረር ሸለቆ ሲሆን 1300 ሜትር ከፍታ አለው።

በክልሉ በርካታ ብሔር፣ ብሔረሰቦች እና ሕዝቦችየሚኖሩ ሲሆን፤ በ1999 ዓ.ም በተደረገው የሕዝብ እና ቤት ቆጠራ ውጤት መሠረት የክልሉ ሕዝብ ብዛት 232‚000(ሁለት መቶ ሰላሳ ሁለት ሺህ) እንደሆነ ያመለክታል። ከነዚህም ውስጥ 129,224 (አንድ መቶ ሃያ ዘጠኝ ሺህ ሁለት መቶ ሃያ
አራት) የሚሆነው ሕዝብ በከተማ ሲኖር 102,776 (አንድ መቶ ሁለት ሺህ ሰባት መቶ ሰባ ስድስት) ደግሞ በገጠር ይኖራል።

ሐረሪ ክልልን በሰሜን የኮምቦልቻ፣ በሰሜናዊ ምሥራቅ ጃርሶ፣ በደቡብ የፈዲስ፣በምዕራብ የሀረማያ እና በምሥራቅ የጉርሱም እና የባቢሌ ወረዳዎች ያዋስኗታል።

የክልሉ የሥራ ቋንቋ የሐረሪ ቋንቋ እና ኦሮምኛቋንቋ ሲሆን፤ አማርኛ፣ኦሮምኛ፣ ጉራግኛ እና ሱማልኛቋንቋ ተናጋሪዎችምይገኙበታል።የሐረሪ ሕዝብ ክልል ምክር ቤት 36 (ሰላሳ ስድስት) አባላት ያሉት ሲሆን፤ በሁለት ጉባኤዎች ማለትም የሕዝብ ተወካዮች ጉባኤ እና የሐረሪ ጉባኤ ናቸው።

የቱሪስት መስቦች
 

የጀጎል ግንብ እና አምስት በሮች

በዓለም አቀፍ ቅርስነት ከተመዘገቡ ቅርሶች መካከል አንዱ የሆነው የጀጎል ግንብ ሐረርን ከ1551-1559 ያስተዳደሩ በ42ተኛው አሚር ኑር ቢኒ ሙጃሂድ ዘመን የተገነባ ነው። ጀጎል 66 ሔክታር ላይ ያረፈ ሲሆን፤ የግንቡ ከፍታም 12 ጫማ ነው። የጀጎል ግንብ አምስት ለመግቢያ እና መውጫ ሚያገለግሉ በሮች አሉት። እነሱም ሱቅጣጥ በሪ፣ አርጎ በሪ፣ አሱም በሪ፣ አስዲን በሪ እና በድሮ በሪ ይባላሉ። እነኚህ በሮች ከሐረሪኛ ስማቸው በተጨማሪ የአረብኛ፣ የአማርኛ እና የኦሮምኛ ስሞችም አሏቸው። ጀጎል ውስጥ 359 (ሦስት መቶ ሃምሳ ዘጠኝ) የሚሆኑ ቀጫጭን መንገዶች አሉ።  ከነዚህም ውስጥ መገራዋ ዊጌር (አስታራቂ መንገድ) የሚባለው መንገድ ጠባብ በመሆኑ ከአንድ ሰው በላይ አያሳልፍም።

አዋቾች እና መስጂዶች

ሐረር ከተማ በርካታ አዋቾች (አድባራት) እና መስጂዶች የሚገኙባት ከተማ ነች። አዋች ማለት በእስልምና የላቀ አስተዋጽኦ ያበረከቱ ሰዎች መታሰቢያ ቦታ ሲሆን፤ በክልሉ ውስጥ ከ438 (አራት መቶ ሰላሳ ሥምንት) አዋቾች እና ከ100 (መቶ) በላይ መስጂዶች ይገኛሉ። ከነዚህም መሀል ከሺህ ዓመት ዕድሜ በላይ ያላቸው የሚገኙባት በመሆኗ አራተኛዋ ቅድስት የሙስሊም ከተማ በመባል ትታወቃለች።

የሐረሪ ባህላዊ ቤቶች

የሐረሪ ሕዝብ ቤት ገንብቶ መኖር ከጀመረ ከሺህ ዓመታት በላይ አስቆጥሯል። የሐረሪ ባህላዊ ቤት የሚገነባውም በድንጋይ እና በጭቃ ሲሆን፤ ጣሪያውም በጥድ እንጨት ተሠርቶ በሣር እና በአፈር የተደለደለ ነው። በዋንዛ ወይም በጥድ እንጨት የሚሰራ ነው። በዚህም ምክንያት ከቤት ውጪ ከፍተኛ ሙቀት ቢኖርም ቤቱ ምቾት የሚሰጥ ቅዝቃዜ ይኖረዋል። በጀጎል ውስጥ ከ2‚000 (ሁለት ሺህ)በላይ የሐረሪ ባህላዊ ቤቶች የሚገኙ ሲሆን፤ ሐረሪ ባህላዊ ቤት ከፊት ከሚታየው ክፍል በተጨማሪ ሁለት ክፍሎች እና አንድ ፎቅ አለው። በውስጡም የየራሳቸው አገልግሎት የሚሰጡ ስያሜ እና ትርጓሜ ያሏቸው ለመቀመጫነት የሚያገለግሉ አምስት መደቦች ይገኛሉ።

የጅብ ትርኢት

ጅብ በሐረር አውሬ አይደለም። ከሰው ልጅ የዕለት ተዕለት ኑሮ ጋር የሚገናኝ እና ለከተማዋ ፅዳት አጋዥ የሆነ እንስሳ ነው። በዓመት አንድ ቀን በአሹራ እለት ገንፎ ይበላል። በከተማዋ ሁለት ቦታዎች ላይ ዘወትር ምሽት ጅብን ሥጋ የማብላት ሥርዓት እና በአሹራ በዓል ደግሞ ገንፎ የማብላት ሥርዓት ይከናወናል።

ባህላዊ ፌስቲቫሎች፡-

በክልሉ ከሚከበሩ በርካታ በዓላት መካከል አሹራ እና ሹዋል አድ ሲሆኑ፤አሹራ በሙስሊም ወር አቆጣጠር ሙሀረም 10ኛው ቀን ላይ ይከበራል። በዓሉ ቅል የመስበር ጨዋታ በወጣቶች ተካሂዶ የገንፎ ማብላት ሥነ-ስርዓት ይከናወናል። እንዲሁም ለጅቦች በተለያዩ አዋቾች ገንፎ በቅቤ
ተዘጋጅቶ እንዲመገቡ ይደረጋል። የረመዳን ፆም ከወጣ በኃላ ስድስት ቀን ተፆሞ በሐረር ብቻ የሚከበረው የሹዋል ኢድ በዓል ለ72 ሰዓታት ያለማቋረጥ የሚከበር ሲሆን፤ በዓሉ ወጣቶች የትዳር አጋራቸውን የሚመርጡበት ነው።

ሙዝየሞች

በኢትዮጵያ በሙዚየሞች ብዛት ከአዲስ አበባ ቀጥላ የምትገኘው ሐረር አራት ሙዚየሞች አሏት። እነሱም፡-የሐረሪ ባህላዊ ማዕከል (አዳ ጋር)፣ የሐረሪ ብሔራዊ ሙዚየም፣ የአርተር ሪምቦውድ
ሙዚየም እና ሸሪፍ የግል ሙዚየም ናቸው።